İşte size diyabetten korunmanın en etkili iki yolu: Doğru beslenerek fazla kiloları vermek ve fiziksel aktiviteyi artırmak. Bu ikili diyabet riskini %70’e yakın oranda azaltır.

 

Kilo kaybı deyince ne anlıyoruz? İdeal kiloya inmek şart değil ve verilen her kilo tabii ki yararlı. Ama, prediyabetin diyabete dönüşmesini önlemek için mevcut kilonuzun en az %5-7 altına inmelisiniz. Bu demektir ki, 100 kg iseniz, en az 5-7 kilo vermeli ve bunu korumalısınız.

 

Kilo vermek tabii ki zorlu ve emek isteyen bir süreç. Beslenme tarzınızda kalıcı değişiklik yapmak, sevdiğiniz yiyeceklerden uzak kalmak sıkıntı verebilir. Ama endişeye gerek yok! Bunu başarabilirsiniz. En iyisi sabırla, küçük ama kararlı adımlarla ilerlemek. Mesela, gece uyanıp birşeyler yiyorsanız, önce bundan vazgeçin. Veya bir defada yenilen üç porsiyon meyve sizin favorinizse, bunu bir porsiyona indirin. Zaman içinde her bir adıma bir diğerini ekleyin.

 

Göreceksiniz ki kısa bir süre sonra kilo vermeye başlayacaksınız.

 

Aktif yaşam pek çok başka yararının yanı sıra diyabeti de önler. Bunun için haftada en az 2.5 saat veya 150 dakika aerobik, fiziksel aktivite, örneğin haftanın 5 günü tempolu yürüyüş yapmalısınız. Yüzme, dans, bisiklete binme de olabilir. Öncesinde hiç egzersiz yapmadıysanız günde 10 dakikayla başlayın ve süreyi yavaş yavaş artırmayı deneyin. Yürüyüş yapamıyorsanız farklı yollarla aktif olmaya çalışın. Asansör yerine merdiveni kullanın, uzağa park edin, bir sonraki otobüs durağına yürüyün. Aerobik egzersizinin yanı sıra evde ağırlık kaldırabilir, elastik bandla çalışabilir veya germe egzersizleri uygulayabilirsiniz. Yeter ki günleriniz aktif geçsin.

Diyabet tanısında kullandığımız üç farklı test bulunur: Hemoglobin A1c (A1c), açlık kan şekeri ve şeker yükleme testi (oral glukoz tolerans testi ya da OGTT).

 

Bu testlerin değerlendirme ölçütleri, aşağıdaki tabloda özetlendiği gibidir:

Tip 1 Diyabet

 

Genellikle çocuklarda ve genç erişkinlerde ortaya çıkar. Tüm diyabetlilerin %5 kadarı Tip 1 diyabetlidir. Burada vücudun insülin üretimi durmuştur, çünkü pankreasın insülin üretiminden sorumlu beta hücreleri haraplanmıştır. Şekerin enerji olarak kullanımından sorumlu hormon olan insülinin yokluğu kan şekerinin yükselmesine neden olur. Tek tedavi şekli eksik olan insülinin cilt altı uygulamayla yerine koyulmasıdır.

 

Teknolojideki gelişmeler büyük bir hızla Tip 1 diyabet takip ve tedavisine yansımakta. Gelecekte insülini otomatik kapalı devre sistemlerle ve anlık kan şekeri düzeyine göre vermek mümkün olacak.

 

Tip 2 Diyabet

 

En sık rastlanan diyabet şeklidir. Kan şekerini yükselten temel sorun insülin üretimindeki bozukluklar ile insülin direncinin birlikteliğidir. Tip 2 diyabetlilerin %80’den fazlası obezdir, insülin direnci obeziteye bağlı gelişmiştir. Sıklıkla erişkinlerin diyabetidir, ama ne yazık ki şişmanlık sıklığının artmasıyla birlikte çocuklarda da görülmeye başlamıştır.

 

Gestasyonel Diyabet

 

Gebelik diyabeti de olarak adlandırılan bu durum 24-28. haftada tanısı koyulan ve genellikle gebelikten sonra düzelen bir karbonhidrat tolerans bozukluğudur. Gestasyonel diyabet tanısı atlanır veya bu durum doğru tedavi edilmezse iri bebek gelişme riski artar. İri doğan bebeklerde ise erişkin yaşta obezite ve diyabet daha sık görülür. Bunun yanı sıra doğum sırasında da bazı sorunlar yaşanabilir. Bu nedenle gebelikte şeker yükleme testi yapılması ve yakın takip şarttır.

 

MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young)

 

Gençlerde görülen erişkin tipi diyabet olarak da tanımlanan bu diyabet tamamen genetik geçişli bir hastalıktır. Tüm diyabet olgularının %1-2’si MODY’dir. Altı farklı tipi vardır. Olgular çoğu zaman yanlış tanı ile Tip 1 diyabet gibi tedavi edilir ve gerekmediği halde insülin kullanılır. Erken dönemde (genellikle <25 yaş) tanı koyulan, ancak özellikleri Tip 1 veya Tip 2 diyabet ile uyumlu olmayan ve aile öyküsünde birden fazla jenerasyonda diyabet bulunan olgularda otozomal dominant geçişli – monojenik diyabet düşünülmelidir. Tanı genetik incelemeyle koyulur. Çoğu olguda haplarla tedavi mümkündür.

 

Başka tipte diyabet var mı?

 

2017’de yayınlanan bir araştırmada diyabet tiplerine ilişkin çarpıcı veriler sunuldu. İnsülin direnci, beta hücrelerinin insülin salgılama kapasitesi, otoimmün göstergeler (GAD antikoru), hastanın yaşı ve kilosu gibi özelliklerin varlığına göre diyabet 5 farklı şekilde gözleniyor: Ağır otoimmün diyabet (SAİD), ağır insülin yetersizlikli diyabet (SIDD), ağır insülin dirençli diyabet (SIRD), obezite ile ilişkili hafif diyabet (MOD) ve yaşla ilişkili hafif diyabet (MARD).

 

Farkındayım, durum çok karışık gibi görünüyor. Ancak, bu araştırmanın sonuçlarını şöyle yorumlamak mümkün: diyabet yok, diyabetli var! Diyabetle başvuran her kişide aynı tip tedavi uygulanamaz! Bir hekim olarak hastayı tüm özellikleri ile ele almalı ve geniş diyabet yelpazesinin neresinde durduğunu belirledikten sonra tedavi şekli konusunda karar vermeliyiz.

1. Sık idrar yapma
2. Aşırı susuzluk
3. Sürekli, yemek yedikten sonra bile aç hissetme
4. Aşırı yorgunluk
5. Bulanık görme
6. Derideki kesik veya yaralanmaların zor iyileşmesi
7. Aşırı kilo kaybı: Tip 1 diyabetlide
8. Ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma ve yanma tarzı ağrılar: Tip 2 diyabetlide.

 

Tip 2 diyabetin hiçbir yakınmaya yol açmayabilen, sinsi seyirli bir hastalık olduğunu unutmayalım. Tip 2 diyabetlilerin yaklaşık yarısı diyabetli olduğunun farkında değil, çünkü yakınmaları yok, ya da çok hafif. İşte asıl tehlike bu, çünkü tanısı geciken diyabet komplikasyonlara neden olabilir, çünkü tedavisiz kalır.

 

Diyabet açısından risk düzeyimizi bilip, düzenli test yaptırmak bu nedenle büyük önem taşır.

Türk Diyabet Cemiyeti Diyabet Risk Testi’ni uygulayın ve risk puanınızı öğrenin.